Chiều cao bàn thờ gia tiên: đo theo tầm tay người thắp hương trước, thước Lỗ Ban sau

Các bài trước trong mục này đã nói bàn thờ đặt ở đâu trong căn nhà hôm nay, lập bàn thờ lần đầu, bàn thờ khi nhà nhiều thế hệ. Bài này nói về một con số mà người đóng bàn thờ nào cũng hỏi: bàn thờ cao bao nhiêu. Câu trả lời quen thuộc là “chọn số rơi vào cung đẹp trên thước Lỗ Ban”. Nhưng cung đẹp có rất nhiều con số, và chọn con số nào trong đó thì nên dựa vào một thứ cụ thể hơn: tầm tay của người thắp hương mỗi ngày.

Ai là người thắp hương nhiều nhất

Bàn thờ không được đóng cho “cả nhà” theo nghĩa chung chung. Nó được dùng nhiều nhất bởi một hai người: thường là ông bà, bố mẹ, hoặc người con trưởng. Đo theo người đó:

• Đứng thẳng trước tường định đặt bàn thờ, giơ tay cầm một nén hương tưởng tượng cắm vào bát hương. Chỗ tay cắm thoải mái, không phải kiễng chân, không phải với quá vai, là tầm đặt bát hương hợp lý.
• Trừ đi chiều cao của bát hương và chân bát hương (đồ thờ thường đặt trên mặt bàn), ra chiều cao mặt bàn thờ.
• Nếu người thắp hương đã lớn tuổi, vai cứng, hay sắp tới tuổi đó, hạ thấp hơn một chút. Bàn thờ dùng vài chục năm, người thắp hương thì già đi.

Nhiều gia đình vẫn giữ nếp đặt bàn thờ cao hơn tầm mắt để tỏ lòng kính. Điều đó không mâu thuẫn: mặt bàn có thể cao hơn tầm mắt, chỉ cần tay vẫn cắm hương tới bát hương mà không phải bắc ghế.

🔴 Bắc ghế thắp hương mỗi ngày là rủi ro thật

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Bàn thờ quá cao buộc người thắp hương phải đứng lên ghế, lên bậc, kiễng chân, trong khi tay đang cầm hương cháy và mắt nhìn lên. Với người lớn tuổi, đó là tư thế dễ ngã nhất trong nhà, và ngã khi đang cầm lửa.

• Nếu bàn thờ hiện tại đã quá cao, một bục đứng chắc chắn, có tay vịn, mặt chống trượt, cố định dưới chân bàn thờ an toàn hơn nhiều so với ghế nhựa bắc tạm.
• Ở nhà có bàn thờ ở tầng trên cùng, đường lên cầu thang cũng phải có tay vịn và đèn.
• Không để người lớn tuổi một mình thắp hương ở bàn thờ cao khi nhà vắng người.

Nếu được đóng mới, hãy coi chiều cao vừa tay là điều kiện bắt buộc, còn cung đẹp trên thước là điều kiện chọn trong số những chiều cao vừa tay.

Khoảng cách tới trần và vùng tàn hương

Khoảng trống phía trên bàn thờ cũng quan trọng như chiều cao bàn:

• Khói và nhiệt bốc thẳng lên. Trần thạch cao, trần gỗ, rèm, tranh treo ngay phía trên bát hương sẽ ám khói vàng theo năm tháng, và ở khoảng cách quá gần là nguy cơ bén lửa.
• Đầu báo khói trên trần ngay phía trên bàn thờ sẽ hay kêu. Bài “Thắp hương trong căn hộ” trong mục Hương khói an toàn đã nói chuyện này.
• Tàn hương rơi: phía trước bàn thờ, trên sàn, là vùng tàn hương rơi xuống. Không đặt thảm sợi tổng hợp, đồ dễ cháy ngay dưới đó.

Thước Lỗ Ban: dùng thế nào cho đúng chỗ

Thước Lỗ Ban là thước có in các cung tốt xấu, được dùng theo truyền thống để chọn kích thước nhà cửa, đồ đạc, đồ thờ. Trên thước cuộn bán phổ biến thường in nhiều dải cho các mục đích khác nhau, và người đóng đồ thờ thường dùng dải dành riêng cho đồ thờ, âm phần. Mỗi nơi, mỗi thợ có khi hiểu một khác, nên hỏi thợ đang dùng dải nào.

Cách dùng hợp lý:

1. Đo ra khoảng chiều cao vừa tay người thắp hương (ví dụ trong khoảng vài phân).
2. Kéo thước Lỗ Ban trong khoảng đó, chọn con số rơi vào cung tốt.
3. Làm tương tự với chiều rộng, chiều sâu mặt bàn, sau khi đã đo khoảng tường và đồ thờ sẽ bày.

Làm ngược lại, chọn một con số đẹp được truyền tai rồi bắt người thắp hương thích nghi, là đảo ngược thứ tự.

Chiều sâu và chiều rộng mặt bàn

Bài “Kích thước đồ thờ” trong mục Bát hương và đồ thờ đã có cách đo đồ bày. Với chiều cao, cần nhớ thêm: mặt bàn càng sâu thì bát hương đặt càng xa người đứng, tay phải với xa hơn. Bàn thờ sâu mà cao thì càng khó với. Nếu bàn cần sâu để bày nhiều đồ, hạ chiều cao xuống một chút để bù.

Bàn thờ nhiều tầng, tủ thờ có ngăn

Nhiều nhà dùng tủ thờ có hai tầng: tầng trên thờ gia tiên, tầng dưới thờ thổ địa hoặc để đồ. Mấy điều nên để ý:

• Tầng trên vẫn theo tầm tay người thắp hương như trên.
• Tầng dưới có bát hương thì khói và nhiệt từ đó bốc lên đáy tầng trên: cần khoảng cách đủ, đáy tầng trên không phải gỗ mỏng dễ cháy xém.
• Ngăn kéo, cánh tủ để đồ: đừng để hương, diêm, bật lửa trong ngăn ngay dưới bát hương.

Khi người lo việc thờ thay đổi

Bàn thờ có thể được đóng theo tầm tay của ông, rồi sau này người con, người cháu cao hơn hoặc thấp hơn tiếp quản. Bài “Khi người lo việc thờ cúng yếu đi” trong mục đã nói chuyện chuyển giao. Về chiều cao, những điều chỉnh nhỏ thường làm được mà không phải đóng lại: thêm một bục đứng, nâng chân bát hương, hạ bớt đế đồ thờ. Không có điều kiêng nào cấm điều chỉnh để người thắp hương được an toàn.

Đo ngay trong mười phút

1. Nhờ người hay thắp hương đứng trước tường, giơ tay như đang cắm hương, đánh dấu chiều cao tay bằng bút chì.
2. Đo chiều cao bát hương và chân đế dự định dùng.
3. Trừ ra, ghi khoảng chiều cao mặt bàn.
4. Đo khoảng từ chỗ đó lên trần, xem có gì phía trên.
5. Mang khoảng số đó tới thợ, cùng chọn con số trên thước Lỗ Ban.

Nói gọn lại

Chiều cao bàn thờ nên bắt đầu từ tầm tay của người thắp hương mỗi ngày, nhất là khi người đó lớn tuổi, rồi mới dò thước Lỗ Ban trong khoảng vừa tay. Chừa khoảng trống phía trên cho khói và nhiệt, giữ vùng tàn hương phía trước sạch đồ dễ cháy. Một bàn thờ phải bắc ghế mới thắp được hương là bàn thờ đặt người lo hương khói vào thế nguy hiểm mỗi ngày.