Bàn thờ treo tường: bắt vít, tải trọng và những chỗ hay hỏng sau vài năm
Bài trước trong mục này nói về chiều cao bàn thờ. Bài này nói về một kiểu bàn thờ ngày càng phổ biến ở nhà phố hẹp và căn hộ: bàn thờ treo tường, hay trang thờ. Nó tiết kiệm sàn, gọn mắt, dễ đặt ở vị trí cao. Nhưng nó cũng có nghĩa là toàn bộ bát hương, lư đồng, chân nến, hoa quả, nước, được treo trên một bức tường bằng mấy con vít.
Nhiều trang thờ được lắp nhanh trong một buổi, rồi không ai nhìn lại cho tới khi nó nghiêng, nứt tường, hay tệ hơn. Bài này nói những thứ nên biết trước khi lắp và nên kiểm sau khi lắp.
Tường nào treo được
- Tường bê tông, tường gạch đặc: treo tốt nhất với vít nở phù hợp.
- Tường gạch lỗ: vít nở thông thường có thể không bám chắc vì khoan trúng lỗ rỗng của viên gạch. Cần vít nở chuyên cho gạch rỗng, hoặc khoan trúng mạch vữa, hoặc dùng hoá chất cấy vít. Hỏi thợ đã từng làm trên loại tường đó.
- Tường thạch cao, vách ngăn nhẹ: không treo bàn thờ có đồ nặng trực tiếp lên tấm thạch cao. Phải bắt vào khung xương, hoặc gia cố tấm gỗ phía sau trước khi ốp. Vách nhẹ mà muốn treo bàn thờ thì phải tính từ lúc làm vách.
- Tường có đường ống, dây điện âm: dò trước khi khoan. Khoan trúng ống nước sau bàn thờ là sự cố khó sửa.
Tính tải: cộng hết đồ sẽ đặt lên
Người ta hay chỉ nghĩ tới trọng lượng tấm gỗ. Thật ra phải cộng thêm:
- Bát hương có tro, cát, chân nhang tích lại theo năm.
- Đồ đồng: lư, chân nến, đỉnh, hạc có thể nặng hơn nhiều so với vẻ ngoài.
- Bình hoa có nước, đĩa quả, chén nước.
- Lực tì khi người thắp hương vịn tay vào mép, khi lau dọn, khi bày mâm cúng ngày giỗ chồng thêm đồ.
Trang thờ cần được làm và lắp với khả năng chịu tải dư ra so với tổng trên. Hỏi người bán, người lắp: loại ke và vít này chịu bao nhiêu, và họ đã cộng những gì.
🔴 Bắt vít và ke: chỗ không được làm tắt
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Một trang thờ rơi xuống mang theo bát hương đang cháy, đồ đồng nặng và mảnh sứ vỡ, nhiều khi đúng lúc có người đứng thắp hương bên dưới.
- Dùng ke đỡ chịu lực bên dưới hoặc hệ móc treo âm đúng thiết kế của trang thờ, không chỉ dựa vào vài con vít bắt xuyên mặt lưng.
- Đủ số điểm bắt, khoảng cách đều, vít nở đúng loại tường, đúng kích cỡ.
- Không treo trang thờ bằng móc dán, đinh đóng vào vữa, keo dán.
- Lắp xong, kiểm thăng bằng bằng thước thuỷ: mặt nghiêng làm bát hương, chén nước dễ trượt.
- Ấn thử bằng tay với lực vừa phải trước khi bày đồ.
Khói, nhiệt và vật liệu phía trên
Trang thờ thường được treo khá cao, gần trần hơn bàn thờ đứng. Khoảng trống phía trên vì vậy càng quan trọng: khói và nhiệt hương bốc thẳng lên trần, lên tủ treo phía trên, lên mép rèm. Không đặt trang thờ ngay dưới tủ gỗ treo, ngay dưới trần thạch cao thấp, hay sát mép rèm cửa sổ. Bài “Quanh khu thờ có gì” trong mục Hương khói an toàn có danh sách đầy đủ.
Dấu hiệu cần tháo xuống kiểm lại
Trang thờ không hỏng một lần mà hỏng dần. Mỗi lần dọn bàn thờ cuối năm, hoặc mỗi vài tháng, nhìn những chỗ này:
- Mặt trang nghiêng về phía trước so với lúc mới lắp: vít đang lỏng hoặc tường đang vỡ quanh lỗ khoan.
- Vết nứt tường quanh điểm bắt vít, vữa bong.
- Khe hở giữa mặt lưng trang thờ và tường to ra.
- Gỗ cong vênh, nứt ở chỗ bắt ke, nhất là ở nhà ẩm.
- Vệt ẩm, rỉ trên tường phía sau: nước thấm có thể làm vít gỉ, gỗ mục từ phía trong.
Thấy một trong các dấu hiệu này: dọn bớt đồ nặng xuống ngay, rồi nhờ thợ kiểm và bắt lại. Theo nếp nhiều nhà, việc dời đồ thờ xuống tạm thời có lời thưa trước; bài “Chuyển và sửa bàn thờ” trong mục đã nói trình tự. Không có điều kiêng nào quan trọng hơn chuyện trang thờ không rơi.
Bàn thờ treo trong căn hộ
Căn hộ chung cư có thêm vài chuyện: tường giữa hai căn có thể là tường nhẹ hoặc có quy định về khoan đục; khoan vào tường chịu lực, cột, dầm có thể cần hỏi ban quản lý. Hỏi trước khi khoan, nhất là ở toà nhà mới còn bảo hành.
Nhà có trẻ nhỏ
Trang thờ treo cao thường ngoài tầm với của trẻ, nhưng đồ phía dưới thì không: ghế, kệ, tủ thấp đặt ngay dưới trang thờ là bậc để trẻ trèo lên. Giữ khoảng tường dưới trang thờ trống, không để đồ trẻ có thể leo, và không để hương, diêm, bật lửa ở ngăn kéo thấp.
Chọn trang thờ khi mua sẵn
Trang thờ bán sẵn có rất nhiều loại, từ gỗ tự nhiên tới gỗ công nghiệp phủ bề mặt. Mấy điều nên xem trước khi mua:
- Vật liệu mặt trang: gỗ công nghiệp chịu ẩm kém, gặp nước tràn từ bình hoa lâu ngày dễ phồng. Hỏi rõ vật liệu, như bài nhận biết đồ gỗ đã nói, đừng chỉ nhìn vân.
- Hệ treo đi kèm: có ke, có móc âm, hay chỉ có lỗ bắt vít ở lưng? Bộ phụ kiện đi kèm có hợp với tường nhà mình không.
- Gờ chắn mép trước: một gờ nhỏ giúp đồ không trượt rơi khi lau dọn.
- Kích thước khớp với đồ thờ đã có: đo bát hương, lư, bình hoa trước khi chọn bề sâu mặt trang. Trang nông quá thì đồ đặt sát mép.
Người bán khen “gỗ chuẩn Lỗ Ban” mà không nói được vật liệu, chịu tải, cách treo là đang bán cái tên.
Nói gọn lại
Bàn thờ treo tường gọn và đẹp, nhưng nó treo cả bát hương và đồ đồng lên mấy điểm vít. Chọn đúng loại tường, cộng đủ tải đồ thờ, dùng ke chịu lực và vít đúng loại, chừa khoảng trống phía trên, rồi kiểm lại định kỳ xem có nghiêng, có nứt tường không. Một trang thờ chắc chắn là phần an toàn mà không nếp nhà nào nên bỏ qua.