Đồ thờ từ nhà cũ, từ người đã mất: giữ tiếp, thay mới hay trao lại

Nhận nhà của bố mẹ, dọn về nhà cũ của ông bà, hoặc mua lại một căn còn nguyên tủ thờ — và câu hỏi đến ngay: những món đồ thờ này giữ tiếp, thay mới, hay làm sao.

Nói trước điều quan trọng nhất: phần này thuộc nếp nhà và tín ngưỡng, khác nhau rất xa theo vùng và theo dòng họ. Bài này không đưa ra cách làm chuẩn — chỉ gom mấy tình huống và mấy câu nên hỏi để bạn nói chuyện với người trong nhà cho dễ.

Ba tình huống rất khác nhau

Gộp chung là nguồn của phần lớn lúng túng.

Đồ thờ của chính gia đình mình, nay chuyển sang nhà mới. Đây là trường hợp rõ ràng nhất: đồ vẫn là của nhà, việc còn lại chỉ là dời và sắp lại.

Đồ thờ thừa kế từ người trong họ đã mất. Có thể kèm theo cả trách nhiệm thờ cúng, và đó là chuyện cần thống nhất trong họ chứ không phải chuyện riêng của người đang giữ nhà.

Đồ thờ của chủ cũ để lại khi mua hoặc thuê nhà. Đây là trường hợp khó xử nhất và cũng hay gặp nhất — đồ đó không phải của bạn, và cũng không rõ người cũ có còn cần không.

Ba tình huống, ba cách xử khác nhau, nên bước đầu tiên luôn là xác định mình đang ở tình huống nào.

Đồ chủ cũ để lại: hỏi trước khi làm gì

Tình huống này có một bước không nên bỏ.

Liên hệ chủ cũ hoặc người môi giới. Phần lớn trường hợp người ta để lại vì không tiện mang đi, chứ không phải vì không cần. Hỏi một câu là có câu trả lời — và nhiều người sẵn sàng quay lại lấy.

Nếu không liên hệ được, đây là lúc hỏi người lớn trong nhà hoặc người trong họ vẫn lo việc thờ cúng về cách xử theo nếp nhà mình.

Đừng vội bỏ đi, và cũng đừng vội dùng tiếp. Cất gọn ở nơi khô ráo trong lúc chờ quyết định là đủ.

Về mặt thực tế, nên đưa chuyện này vào lúc mua bán: hỏi rõ bên bán có mang theo đồ thờ không, và ghi vào phần bàn giao. Hỏi trước thì không ai khó xử; hỏi sau thì thành chuyện tế nhị.

Giữ tiếp: kiểm gì trước khi dùng

Nếu nếp nhà cho phép giữ và bạn quyết định giữ, thì phần kiểm là phần thực tế.

Kết cấu tủ và kệ. Đồ để lâu trong nhà không có người ở dễ mối mọt, chân tủ mục, mộng lỏng. Đây là phần an toàn, nhất là với tủ cao.

Phần điện. Đèn cũ, dây cũ trong nhà bỏ trống nhiều năm thì nên để thợ điện kiểm trước khi cắm.

Đồ kim loại và đồ sứ. Lau theo chất liệu, kiểm vết nứt chân tóc bằng cách nhìn nghiêng dưới ánh sáng.

Chỗ đặt. Nhà cũ có thể ẩm hơn, hoặc vị trí cũ không còn hợp với cách bạn dùng nhà. Xem lại từ đầu như với một khu thờ mới.

Và nhớ dọn sạch trước khi dùng — bụi, tro cũ, đồ lễ khô còn sót là chuyện vệ sinh, làm trước rồi tính tiếp.

Khi quyết định không giữ

Đây là chỗ người ta ngại nhất, và cũng là chỗ dễ làm vội.

Phần nếp — xử món cũ thế nào, có cần làm gì trước không — hỏi người lớn trong nhà, người trong họ, hoặc nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà gia đình lui tới. Mỗi nơi một cách, và đây không phải chỗ để tra trên mạng rồi làm theo.

Phần thực tế thì rõ: món còn tốt mà nhà không dùng, nhiều nơi nhận lại hoặc có người cần — hỏi quanh trước khi nghĩ tới chuyện bỏ.

Điều nên tránh: bỏ chung với rác sinh hoạt. Ngoài chuyện nếp, nhiều món là gốm sứ hoặc kim loại nặng, và đó cũng là chuyện của người thu gom.

Và nếu có ai nhân dịp này nói rằng phải làm một lễ tốn kém mới được, hỏi thêm một người nữa trước khi trả tiền — nhất là khi người khuyên cũng là người nhận làm.

Khi trong nhà chưa thống nhất

Rất hay xảy ra với đồ thừa kế, vì nó chạm vào cả tình cảm lẫn trách nhiệm.

Ba điều thường giúp: tách chuyện giữ đồ khỏi chuyện nhận trách nhiệm thờ cúng — hai việc này hay bị gộp làm một, trong khi chúng có thể tách; nói chuyện khi mọi người không mệt, không phải ngay sau tang lễ; và để ngỏ phương án tạm — giữ nguyên trạng thêm một thời gian là quyết định hợp lệ, không phải né tránh.

Nếu có người trong họ coi trọng chuyện này hơn hẳn người khác, thường thì nghe theo họ là rẻ nhất — với họ đó là chuyện có ý nghĩa, còn với mình chỉ là một việc thêm.

Và đừng để chuyện đồ đạc thành lý do anh em xa nhau. Một bộ đồ thờ, dù quý tới đâu, cũng không đáng bằng chuyện còn ngồi được với nhau vào ngày giỗ.

Dời đồ thờ về nhà mới: phần thực tế

Với trường hợp đầu — đồ của chính gia đình mình — thì phần nếp đã có sẵn trong nhà, còn phần vận chuyển thì ít ai chuẩn bị.

Chuẩn bị chỗ mới trước khi dỡ chỗ cũ. Bắt kệ, kiểm chịu lực, lau sạch. Đừng để cảnh đồ đã dỡ xuống mà chỗ mới chưa xong.

Chụp ảnh bố trí cũ để sắp lại đúng như trước nếu muốn.

Gói từng món riêng. Đồ khu thờ thường mỏng, dễ vỡ, và nhiều món không thay được — đừng gói chung vào thùng đồ đạc.

Tự chở nếu được. Nhiều nhà thấy yên tâm hơn khi không giao nhóm đồ này cho xe chuyển nhà chung, và đó là lựa chọn hợp lý cả về nếp lẫn về độ an toàn của đồ.

Và ở nhà mới, xem lại phần an toàn từ đầu — tường loại gì, gần rèm không, có thông gió không. Chỗ cũ an toàn không có nghĩa chỗ mới cũng vậy.

Ba điều gọn lại

Một, xác định mình đang ở tình huống nào trước — đồ của chính nhà mình, đồ thừa kế, hay đồ chủ cũ để lại; ba cái đó cách xử khác hẳn nhau.

Hai, với đồ chủ cũ để lại thì hỏi họ trước khi làm gì; phần lớn để lại vì không tiện mang đi chứ không phải vì không cần.

Ba, phần nếp thì hỏi người trong nhà và trong họ, đừng tra trên mạng rồi làm theo — và nếu ai khuyên làm lễ tốn kém mà chính họ nhận làm thì hỏi thêm một người nữa trước khi trả tiền.