Đèn, nến và đồ điện ở khu vực thờ: phần an toàn
Bàn thờ là nơi trong nhà có lửa và điện cùng chỗ với vật dễ cháy — nến, đèn dầu, đèn điện chạy suốt, khăn phủ, hoa giấy, gỗ. Bài này chỉ bàn phần an toàn: cái gì dễ gây cháy, và làm gì cho yên tâm. Phần nghi thức thì tuỳ nếp nhà, và người quyết là người lớn trong nhà.
Đèn điện thờ: chạy liên tục nên khác đèn thường
Nhiều nhà để đèn thờ sáng cả ngày lẫn đêm, quanh năm. Đèn nào cũng chịu được, nhưng phần đi kèm mới là chỗ cần nhìn.
Dây và phích. Dây mảnh, dây cũ, dây bị kẹp dưới chân bàn hoặc luồn qua khe gỗ là chỗ hỏng lớp cách điện theo thời gian. Kiểm mỗi năm một lần: sờ dọc dây tìm chỗ chai cứng, nứt, đổi màu; nhìn phích có đen ở chân cắm không.
Ổ cắm. Đừng cắm chồng nhiều thiết bị vào một ổ chia, và đừng dùng ổ chia rẻ tiền cho thứ chạy cả năm. Ổ nóng lên khi sờ là dấu hiệu phải xử ngay.
Bóng nóng. Bóng sợi đốt và một số loại đèn trang trí nóng thật. Chúng không được chạm vào khăn phủ, hoa giả, giấy, hay nằm sát mặt gỗ. Chừa khoảng cách, và thấy chỗ nào ám vàng hoặc cong vênh là nhiệt đang quá.
Đèn hàng chợ không rõ nguồn gốc chạy liên tục là rủi ro cao hơn hẳn. Đây là chỗ đáng chi thêm.
Với nhà có bàn thờ dùng nhiều thiết bị điện, hỏi thợ điện có nghề xem nhánh đó có thiết bị chống dòng rò chưa — loại ngắt điện khi có dòng rò ra ngoài, khác với cầu dao thường.
Nến và đèn dầu
Đây là nguồn lửa hở, và nguyên tắc thì ngắn gọn:
Không để cháy khi không có người ở nhà, và không để cháy qua đêm. Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài.
Đặt trên mặt không cháy — đĩa sứ, khay kim loại — chứ không đặt thẳng lên mặt gỗ hay lên khăn.
Chân đế vững. Nến cao và mảnh đổ rất dễ, nhất là khi có gió lùa hoặc khi mở cửa mạnh.
Cách xa mọi thứ bắt lửa: rèm, hoa giả, giấy tiền, khăn phủ, bao bì. Khoảng cách rộng hơn bạn nghĩ, vì ngọn lửa cao hơn khi gió thổi.
Đèn dầu thì thêm hai việc: không rót thêm dầu khi đèn đang cháy, và lau sạch dầu tràn ra ngoài ngay.
Nhà có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi thì cân nhắc đèn điện giả nến cho những lúc không có người trông. Nhiều gia đình đã chuyển sang cách này và nó không làm mất đi điều gì.
Hương: chỗ cắm và chỗ tàn rơi
Tàn hương rơi khi còn đỏ là nguồn cháy nhỏ mà thật.
Bát hương phải đủ sâu và đặt vững, không đặt sát mép.
Nhìn xem tàn rơi vào đâu. Nếu phía dưới là khăn phủ, là giấy, là mặt gỗ trần thì đó là chỗ cần thay đổi. Một tấm lót không cháy dưới khu vực đó là đủ.
Gió lùa làm tàn bay. Cửa sổ mở, quạt thổi thẳng, máy lạnh hắt xuống đều đáng để ý.
Đừng để hương cháy khi ra khỏi nhà. Cùng nguyên tắc với nến.
Và chuyện thông thoáng: khói hương trong phòng kín gây khó chịu cho người hen suyễn, người có bệnh hô hấp, trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Mở cửa hoặc bật thông gió khi thắp, và nếu ai trong nhà thấy khó thở thì giảm lượng hoặc chuyển sang loại ít khói — đây là điều nhiều gia đình đã làm và không ai thấy có gì sai.
Đốt vàng mã: nếu nhà có làm
Việc có đốt hay không là chuyện của từng nhà. Nếu có thì phần an toàn nên giữ:
- Đốt ngoài trời, nơi thoáng, không đốt trong nhà, không đốt ở hành lang chung cư, không đốt trong ga ra.
- Dùng thùng kim loại có thành cao, không đốt trực tiếp trên sân gạch cạnh xe hoặc cạnh tường nhà.
- Xa vật dễ cháy: xe máy, bình gas, vật liệu xây dựng, cây khô.
- Có sẵn nước hoặc cát, và ở lại cho tới khi tàn tắt hẳn — tàn giấy bay theo gió là nguyên nhân cháy lan quen thuộc.
- Không đốt khi gió lớn.
Ở chung cư thì thường có quy định riêng của ban quản lý về việc này — hỏi trước là gọn nhất.
Khói và sáp bám lên tường, trần, đồ gỗ
Ngoài chuyện cháy còn một chuyện âm thầm hơn: khói và hơi sáp bám thành lớp, và lớp đó tích lại theo năm.
Trần phía trên khu vực thắp hương là chỗ ám vàng trước nhất. Lau sớm khi lớp còn mỏng thì dễ; để dày rồi thì thường phải sơn lại.
Mặt gỗ bám một lớp dính, giữ bụi và làm đồ trông cũ nhanh. Lau bằng khăn mềm ẩm rồi lau khô ngay; không dùng nước rửa chén hay chất tẩy lên mặt gỗ có lớp hoàn thiện.
Đồ đồng xỉn nhanh hơn hẳn trong môi trường có khói. Đây là chuyện tự nhiên, và lau nhẹ đều đặn tốt hơn là thỉnh thoảng đánh bóng mạnh — kem đánh răng và baking soda mài bề mặt, dùng lâu là mờ xước.
Sáp nến rơi thì để nguội cho cứng rồi gạt bằng vật không sắc, đừng cạo lúc còn mềm vì sẽ miết sâu vào thớ gỗ.
Cách giảm tận gốc là thông thoáng khi thắp: mở hé cửa sổ, bật quạt hút. Khói thoát ra ngoài thì không có gì để bám.
Đi một vòng mỗi năm: năm việc
Làm một lần trong năm, chừng nửa giờ, và nó bắt được hầu hết vấn đề trước khi thành chuyện:
Một — sờ dọc toàn bộ dây điện ở khu vực này, tìm chỗ chai, nứt, bị kẹp. Rút phích ra xem chân có đen không.
Hai — siết lại ốc của kệ treo, giá đỡ, chân bàn. Lắc nhẹ xem có xê dịch không.
Ba — kiểm mặt gỗ tìm dấu mối mọt: lỗ tròn nhỏ, bột gỗ mịn rơi thành đốm bên dưới, gõ nghe rỗng một vùng. Thấy bột mới rơi ngày qua ngày là đang hoạt động — gọi người có nghề, và đừng tự phun hoá chất diệt mối ở khu vực này.
Bốn — xem trần và tường phía trên có ám vàng nhiều thêm không, và có vết thấm nào mới không.
Năm — thử thiết bị báo khói nếu có lắp, và thay pin khi nó kêu báo yếu.
Bố trí bàn thờ nhìn từ góc an toàn
Không bàn hướng hay vị trí theo quan niệm — phần đó để người lớn trong nhà quyết. Chỉ mấy điều thuộc về kết cấu và tầm với:
Bàn thờ treo phải bắt vào chỗ chắc. Nó mang khối lượng đáng kể và có người với tay lên thường xuyên. Bắt vào tường gạch hoặc bê tông với nở phù hợp, không bắt vào tấm thạch cao suông. Kiểm siết lại ốc mỗi năm.
Tầm với an toàn. Với tay quá cao khi cầm vật nặng hoặc khi cầm lửa là lúc dễ xảy ra chuyện, nhất là với người lớn tuổi. Nếu trong nhà có người cao tuổi hay lên xuống chỗ này, cân nhắc một bậc kê vững có tay vịn thay vì ghế nhựa — và tuyệt đối đừng đứng lên ghế xoay.
Trẻ nhỏ và vật nuôi. Đèn, nến, hương và đồ dễ vỡ ở tầm với là chuyện cần tính. Mèo nhảy lên được gần như mọi mặt phẳng.
Một thứ đáng có
Nhà nào có thắp hương, đốt nến thường xuyên thì một thiết bị báo khói đặt gần khu vực đó rất đáng giá — nó phát hiện sớm khi không có ai ở phòng. Nếu lắp thì bấm nút thử mỗi tháng, hút bụi mặt ngoài vài tháng một lần, và thay pin khi nó kêu báo yếu — đừng tháo ra rồi quên lắp lại.
Và biết chỗ để bình chữa cháy nhỏ trong nhà, cùng cách dùng, là việc nên làm một lần cho cả nhà cùng biết.
Tóm lại
Điều quan trọng nhất: không để nến, đèn dầu hay hương cháy khi không có người ở nhà và khi đi ngủ.
Đèn điện thờ chạy liên tục thì kiểm dây, phích và ổ cắm mỗi năm, và giữ bóng nóng cách xa khăn phủ với hoa giả. Xem tàn hương rơi vào đâu và lót một tấm không cháy nếu bên dưới là gỗ hay vải. Bàn thờ treo thì bắt vào tường chắc và siết lại ốc hằng năm. Còn phần nghi thức và cách bài trí thì để người lớn trong nhà quyết.